NOA Menu

NOA Kenniscentrum

De basisweetjes voor lijstwerk

door: Erica van Aken
| Techniek

Basisweetjes lijstwerk

Tijdens de tweedaagse vaktechnische training lijstwerk in ons NOA Afbouwcentrum gingen de cursisten aan de slag met een werkstuk: een mal maken, op de juiste wijze materiaal aanmaken, lijsten trekken, verstekken maken, handmatig lijstwerk repareren, etc. Alvorens men aan de slag ging, werd nog even de theoretische kennis opgehaald en bijgeschoold.

Zorg dat je het juiste gips gebruikt als je lijsten wilt trekken. Er is speciaal gietgips, maar dit is niet geschikt voor lijstwerk. Bij deze gips heb je langere tijd een vloeibare emulsie - perfect dus om in mallen te gieten - maar ineens heb je een hele korte bindtijd en is de specie binnen enkele minuten hard. Gebruik daarom voor het trekken van gipslijsten een gips met een langere afbindtijd, zodat je voldoende tijd hebt om je mal meerdere malen over je lijst te trekken en overal een egaal en strak resultaat krijgt. 

Aanmaakprocedure erg belangrijk

Die strakke lijst krijg je alleen als je het gips op de juiste manier aanmaakt. “Een normale verhouding voor gips is 0,6 liter water voor 1 kilo gips”, legde docent Ben Benner de cursisten uit. “Dat kan voor niemand nieuws zijn, want maak je een kuip gips aan dan voeg je aan een standaard zak van 25 kilo gips zo’n 15 liter water toe. Wil je lijsten gaan trekken, dan is het echt heel erg belangrijk om het gips in het water te strooien. Daarna laat je het rustig even weken en dan pas ga je mengen. In je lijstwerk kun je namelijk echt geen klontjes gebruiken. Die hebben een snellere bindtijd en zullen je lijst verprutsen als je de trekmal er weer overheen haalt.”      

Brandwerendheid

Als de gipsspecie uithardt, verdampt het overgrote deel van het water dat je aan het gips hebt toegevoegd om er specie van te maken. Desalniettemin blijft 21% van het water achter in de gipslaag. Het water wordt dus onderdeel van het harde gips. Hoewel dit niet specifiek met lijstwerk te maken heeft, tipte Ben Benner “dat dit meteen de verklaring is waarom een gipslaag van 2 centimeter ongeveer een uur lang brandwerend is.” Een handig weetje om uit te leggen aan klanten, omdat deze brandvertragende werking net de meerwaarde kan zijn om te kiezen voor stucwerk. Het is ook handig om te onthouden dat je gipswerk zwaarder blijft door de aanwezigheid van het water en dus zorgvuldig bevestigd moet worden.

Volumeverandering

In de hardingsfase zet gips zo’n 1 tot 2% uit. Hou hier rekening mee als je een lijst trekt. “Bij een smalle lijst heb je daar niet zoveel last van, maar hoe groter de lijst is die je maakt, hoe meer je hier rekening mee moet houden”, tipte docent Anton van Delden. “Dat je de natuurkracht van gips niet moet onderschatten, bleek wel uit het recente nieuwsbericht van een kunstenares die gestikt was als de brandweer haar niet net op tijd uit een gegoten gipsblok kon bikken. De dame in kwestie dacht door een rietje te kunnen ademhalen, maar het rietje én haar lichaam werden door de uitzetting van de gipsmassa in elkaar gedrukt.” U vindt het nieuwsbericht op onze Facebookpagina.

Vals plat voor een ronde uitslag

Eenmaal mooie lijsten getrokken, komt de uitdaging om ze goed hechtend ‘te plakken’ en ze in het juiste verstek te zagen. Een recht en haaks verstek lukt doorgaans wel zonder oefenen, maar de techniek zit hem in de valse verstekken en ronde uitslag. Anton van Delden: “Rond is stront, zo zei mijn leermeester vroeger en ik ben dat nooit vergeten. Om recht op rond perfect te laten aansluiten, moet je nooit een kaarsrecht verstek zagen (zie onderstaande voorbeeldtekening). Dan krijg je kieren, die je niet mooi handmatig opgevuld krijgt.” 

Voorbeeldtekening vaut goed

Inloggen


Lid worden?

Personen actief in de Nederlandse afbouw krijgen veel voordelen als lid van NOA.


Lees de voordelen en word lid